» » Translate « «

Polish flagItalian flagKorean flagChinese (Simplified) flagPortuguese flagEnglish flagGerman flagFrench flagSpanish flagJapanese flagArabic flagRussian flagGreek flagDutch flagCzech flagCroatian flagDanish flagHindi flagSwedish flagHebrew flagUkrainian flagVietnamese flagGalician flagThai flagTurkish flagHungarian flagBelarus flagIrish flagMacedonian flagPersian flag

» » Tematy « «

» » Tags « «

👉 Filozofia Grecka

Chcąc poruszać jakikolwiek temat związany z filozofią, w pierwszej kolejności należałoby wyjaśnić co ten termin oznacza. Najogólniej można stwierdzić, iż „filozofia” jest to najbardziej fundamentalna, racjonalna i krytyczna wiedza o wszystkim co istnieje.

Grecja Ateny Panteon

Filozofia jako nauka zrodziła się w starożytnej Grecji, najstarsze informacje na jej temat pochodzą już z VII w. p.n.e. Filozofowie greccy dążyli do wiedzy wyrastającej ze zdziwienia wywołanego poczuciem nieprzejrzystości świata i stawiającego pod znakiem zapytania to, co dotychczas było zakorzenione w tradycyjnych mitach lub oczywiste, narzucające się bezpośrednio, przyjmowane bezkrytycznie. Można stwierdzić, że „filozofia” jest to nieustanne dążenie do wiedzy i poszukiwanie pewności, w dosłownym tłumaczeniu z greckiego „philosophia” – jest to „umiłowanie (przyjaciel) mądrości”.

Precyzyjne i jednoznaczne zdefiniowanie filozofii jest jednak niemożliwe, ze względu na historyczną zmienność jej zakresu i treści oraz związek przypisywanego jej znaczenia z przyjęciem określonej koncepcji filozoficznej. Wymaga ona zatem relatywizacji do epoki historycznej oraz kierunku filozoficznego. W ramach ogólnej charakterystyki pytań, problemów, rodzaju zainteresowań uważanych za filozoficzne, można wskazać, iż wyrastają one z refleksji nad relacją między człowiekiem a światem przyrody, historii, kultury, jak i nad relacją człowieka w stosunku do samego siebie oraz w stosunku do absolutu pojawiającego się jako łączenie wszelkich możliwych odniesień bytu ludzkiego.

Rozważania filozoficzne dotyczą przede wszystkim istoty i struktury bytu, źródeł, narzędzi i prawomocności poznania, zasad wartościowania, sensu życia i sposobów jego godnego prowadzenia. Filozofia na przełomie wieków kształtowała się w różnoraki sposób, wyłaniając przy tym wiele znakomitych nazwisk, m.in. Sokrates. Platon. Arystoteles, Sofokles, jak i bardziej współczesne: Kartezjusz, Spinoza, Kant, Schopenhauer, Nitzsche itd. Każdy z nich reprezentował odrębny punkt widzenia, co z kolei doprowadziło do powstanie wielu rodzaji filozofii: filozofia poznania, filozofia religii, polityki, egzystencji, filozofia empiryczna, metafizyka itd..

Chciałabym jednak bliżej scharakteryzować filozofię okresu starożytności, a dokładniej jeden z kierunków zwany „sofistyką”. Pierwsi filozofowie starożytni koncentrowali swe zainteresowania na przyrodzie, następnie w centrum uwagi znalazła się wspólnota ludzka i człowiek, jego miejsce w społeczeństwie.. W późniejszym okresie filozofia oznaczała całokształt wiedzy. Czym zatem jest sofistyka? Odpowiedź na to pytanie wymaga przede wszystkim osadzenia tego zjawiska w realiach historii i kultury greckiej. Wyrosło ono w określonych warunkach społeczno – politycznych i kulturowych w Atenach II połowy V w. p.n.e. poczynając, w okresie zasadniczych zmian na politycznej mapie ówczesnej Grecji. Dokonały się one w wyniku wojen perskich, w których decydującą role odegrały Ateny.

W Atenach wychowanie i wykształcenie młodzieży należało do ojca. Młodych Ateńczyków posyłano do szkół i palestry. Te jednak nie mogły nauczać niczego więcej poza czytaniem i pisaniem, zajmowano się literaturą Homera, Hezjoda i Salona. Wykształcenie jakie zapewniały, miały charakter podstawowy i prymitywny, nie stanowiło podstawy działalności publicznej obywatela, wymagającej sprawności w mówieniu i działaniu i mądrości politycznej.

W połowie V w. p.n.e. powstała zatem historyczna konieczność zastąpienia dawnego modelu nowym, który kształtowałby odpowiednio człowieka – obywatela, zapewniając mu właściwe teoretyczne podstawy działalności praktycznej. W tej nowej sytuacji zrodziła się konieczność ustalenia i uzasadnienia obowiązków obywatela wobec państwa. W demokratycznych Atenach powstały warunki sprzyjające działalności ludzi, którzy podjęli trud urzeczywistnienia postulatu nowego wykształcenia i wychowania.

👉 Kartezjusz cztery prawidła

W „Rozprawie o metodzie” sformułował cztery prawidła, które jego zdaniem zupełnie wystarczą w logice:

  • „nigdy nie przyjmować za prawdziwą żadnej rzeczy, zanim by jako taka nie została rozpoznana przeze mnie w sposób oczywisty”, tzn. nie uznawać żadnego zdania, które nie jawi się jasno i wyraźnie;
  • „dzielić każde z badanych zagadnień na tyle cząstek, na ile by się dało i na ile byłoby potrzeba dla najlepszego ich rozwiązania” (a więc metoda analityczna);
  • „prowadzić swe myśli w porządku poczynając od przedmiotów najprostszych i najdostępniejszych poznaniu, i wznosić się po trochu, jakby po stopniach, aż do poznania przedmiotów bardziej złożonych”. Kartezjusz ma to na myśli porządek dedukcji, tzn. zaleca się przechodzenie od prawd prostszych, aksjomatów, do dających się z nich wyprowadzić dedukcyjnie twierdzeń złożonych;
  • „czynić wszędzie wyliczenia tak całkowite i przeglądy, tak powszechne, aby być pewnym, że nic nie zostało pominięte”

„Rozprawę” Kartezjusz wydaje po francusku, aby zrozumieli ją nie tylko wykształceni, lecz i prości ludzie. Po przeczytaniu dzieła Descartesa każdy staje się mądrzejszy. Niezwykle precyzyjny język, logika formy i sama treść uczą właściwego używania rozumu. Ciągle analizowanie zastanego świata i rozmyślanie przez wątpienie – szukanie prawdy nakłania i nas, czytelników do analizowania, rozmyślania i wątpienia. „Rozprawa o metodzie” rozświetliła horyzont myślowy człowieka. Ukazała mu możliwości jego rozumu. Mocno w tym, co prawda przesadziła, będąc raczej hymnem na jego cześć niż traktatem naukowym. Ta przesada była jednak potrzebna. Człowiek powinien w pełni widzieć swoje możliwości, a na błędach można się najwięcej nauczyć. Zresztą rozmiar błędów poczynionych przez Kartezjusza jest niewielki wobec doniosłości jego odkryć. Wiele więcej ludzkość miała i ma korzyści z tych odkryć niż szkody z błędów „Rozprawy”. Nie są zresztą one jedynie błędami Kartezjusza – to braki współczesnej mu wiedzy. Jego geniuszowi należy się wielki hołd. Można o nim powiedzieć za Napoleonem Bonaparte: „Wielcy ludzie są jak meteory: spalają się rozświetlając stulecia”.

Diana Jarząbek XMC Unity Author

👉 Filozofia Arystotelesa

Arystoteles stworzył przede wszystkim teorię aktu i możności jako dwóch niesamodzielnych składników bytu; możność realna podmiotowa stanowi rację przemian bytowych, akt zaś rację bytowej organizacji i poznawalności; wyrazem aktu jest forma rzeczy, wyrazem możności materia (forma i materia). Teorią tą posłużył się A., by opisać i wytłumaczyć zmienną rzeczywistość, uściślić i uzasadnić (negatywnie) zasadę niesprzeczności, będącą podstawą systematyzacji i argumentacji, a przede wszystkim przezwyciężyć monizm. Przyjął zatem pluralizm bytów samoistnych (substancja), obdarzonych właściwościami (przypadłość); dziewięć przypadłości wraz z substancją, jako podstawowym sposobem bytowania, tworzy dziesięć kategorii będących nie tylko sposobem orzekania, ale i bytowania; trzy przypadłości uważa za najważniejsze: ilość — właściwość organizująca substancję ze względu na układ i organizację materii; jakość — właściwość uzdatniająca formę bytu; relację — właściwość przyporządkowująca jeden byt drugiemu; pozostałe określa jako: uwarunkowania czasowe, przestrzenne, czynnościowe, doznawania , położenia i posiadania; substancja natomiast jest konkretnym (złożonym z materii i formy) bytem jednostkowym. Przedmiotem naukowego poznania, z racji swej zmienności, nie mogą być: substancja (jako konkretny byt jednostkowy), materia, konkretna forma, jak też konkretne złożenie materii i formy; jest nim natomiast substancja ujęta w sensie naczelnym, czyli ukonstytuowana przez formę konkretną, o ile ta forma jest podstawą do ujęcia poznawczego wyrażonego w definicji. Tak ujęta substancja, będąc związana z intelektualnym pojęciowym poznaniem, pojawia się jako to ti en einai (przedmiot metafizyki), wyrażona w definicji jako ogólna, tzw. substancja druga. Substancje, jako samodzielne byty, ułożone są wg hierarchii klas naturalnych; najwyższą i najdoskonalszą substancją jest forma czysta (akt czysty), arystotelesowski bóg będący samym życiem i samomyślącą myślą; doskonałymi substancjami są ciała niebieskie, od wewnątrz niezmienne, gdyż złożone z formy intelektualnej i eteru niematerialnego, który jest pierwiastkiem doskonałym; substancje w świecie podksiężycowym są, w wyniku ich złożenia z materii i formy, zmienne od wewnątrz; działając na siebie poprzez swe przypadłości, ulegają przemianom substancjalnym, w czym wyraża się dynamiczność bytu; ciąg przemian „wzwyż” od pierwszych elementów materii, poprzez rośliny, zwierzęta aż do człowieka, uwarunkowany jest ponadto działaniem sfer niebieskich. Przyjmując, że wszystkie substancje, zarówno w świecie podksiężycowym, jak i nadksiężycowym, powiązane są wspólnym ruchem, widział w ruchu dowód jedności kosmosu i istnienia pierwszego motoru nieporuszonego, będącego „bogiem”. Gdyby pojąć ruch jednoznacznie — pierwszy motor nieporuszony, a poruszający wszystko, realizowałby sprzeczność, dlatego A. w analizie ruchu wiążącego pierwsze niebiosa i „boga” przechodzi od koncepcji ruchu fizycznego do koncepcji ruchu metaforycznego (celowego), jako racji przyczynowania sprawczego.

A. porusza niemal wszystkie ważniejsze zagadnienia filozofii bytu; niektóre z nich (zgodnie z aporematycznym sposobem poznania) są wciąż rozwijane (zwł. w koncepcji bytu), natomiast jego teoria substancji, przypadłości, ruchu, aktu i możności, materii i formy, jedności, a zwł. zasada niesprzeczności stanowią istotne osiągnięcia w filozofii bytu.

👉 ARYSTOTELES GENEZZa

ARYSTOTELES — najwybitniejszy, obok Platona, myśliciel i filozof, ur. w 384 przed Chr. w Stagirze na Półwyspie Chalcydyckim, stąd zw. Stagirytą, zm. w 322 w Chalkis na Eubei, w posiadłości odziedziczonej po matce, Fajstydzie. Syn Nikomacha, lekarza na dworze króla Macedonii Amyntasa, ojca Filipa.

ŻYCIE. Po wczesnej śmierci ojca wychowywał się pod opieką męża swej siostry, Proksenosa z Atarneus w Myzji. W 367 przybył na studia do Aten i wstąpił do Akademii Platońskiej, w której spędził 20 lat. W związku z pobytem Platona na Sycylii kształcił się najpierw u kierującego wówczas Akademią Eudoksosa z Knidos. Jemu głównie A. zawdzięczał rozbudzenie szerokich zainteresowań naukowych. W tym też zapewne okresie odbył studia retoryczne, być może u Isokratesa. Najwięcej jednak zawdzięczał Platonowi, który po powrocie z Sycylii rozpoczął pracę nad swymi filozoficznymi dialogami. Ich problematyka teoriopoznawcza i ontologiczna musiała być żywo dyskutowana przez członków Akademii. Wiedzę zdobywaną z wykładów i dyskusji uzupełniał, jako jeden z pierwszych, lekturą, i dlatego w Akademii miał być nazywany „czytelnikiem”. Po kilku latach pobytu w Akademii (ok. 360) napisał swój pierwszy dialog (zaginiony) pt. Gryllos, w którym krytykował retorykę sofistyczną, prowokując polemikę ze szkołą Isokratesa. Ok. 360–355 zaczął wykładać w Akademii retorykę, i na ten okres datujowane jest powstanie Retoryki. W latach 357–347 napisał znane z wielu fragmentów dzieła: Eudemos, czyli o duszy, O ideach, zaginione dialogi O dobru, O sprawiedliwości, O bogactwie, O modlitwie, O szlachetności, O podobaniu się, w których znalazły wyraz wszystkie najważniejsze problemy ówczesnej kultury. W Akademii też miał powstać zrąb jego dzieł logicznych i znane szeroko w starożytności dialogi: Protreptyk i O filozofii, w których wyłożył podstawy swej nauki w zakresie historii filozofii, ontologii, filozofii przyrody, kosmologii i teologii. Platońskie pytania o zasady bytu, o początek i sposób istnienia świata, o nieśmiertelność duszy i o charakter ludzkiego poznania stały się dla A. inspiracją do rozwinięcia nauk logicznych, przyrodniczych, a także etyki, polityki, retoryki i metafizyki.